Nợ công Mỹ tiến sát 39 nghìn tỷ USD: “Quả bom tài chính” lớn nhất thế giới?

Nợ công của Mỹ đang tiến sát mốc gần 39 nghìn tỷ USD, mức cao chưa từng có trong lịch sử nhân loại và trở thành một trong những vấn đề kinh tế được quan tâm nhất toàn cầu hiện nay. Khi nền kinh tế lớn nhất thế giới liên tục phải vay thêm hàng tỷ USD mỗi ngày để duy trì hoạt động và trả lãi cho các khoản nợ cũ, giới chuyên gia bắt đầu đặt ra câu hỏi lớn: Liệu nước Mỹ có thể tiếp tục duy trì mô hình tài chính này trong bao lâu?

Theo nhiều chuyên gia kinh tế, điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở quy mô khoản nợ, mà còn ở tốc độ tăng quá nhanh của nó trong những năm gần đây. Nếu như vào thập niên 1980, nợ công Mỹ chỉ ở mức dưới 1 nghìn tỷ USD thì hiện nay con số đã tăng gấp hàng chục lần. Đặc biệt sau đại dịch COVID-19, chính phủ Mỹ tung ra hàng loạt gói kích thích kinh tế khổng lồ nhằm cứu trợ người dân và doanh nghiệp, khiến khoản nợ tăng dựng đứng chỉ trong vài năm.

Hiện nay, chính phủ Mỹ phải chi một khoản tiền khổng lồ mỗi năm chỉ để trả lãi vay. Nhiều dự báo cho thấy chi phí lãi vay của Mỹ có thể vượt cả ngân sách quốc phòng trong thời gian tới. Đây được xem là dấu hiệu cực kỳ đáng lo ngại bởi nó cho thấy ngày càng nhiều nguồn lực quốc gia phải dùng để duy trì núi nợ thay vì đầu tư cho tăng trưởng kinh tế.

Nợ công Mỹ thực chất là tổng số tiền mà chính phủ liên bang vay để bù đắp tình trạng chi tiêu vượt quá nguồn thu từ thuế. Mỗi năm, Washington phải chi hàng nghìn tỷ USD cho quân sự, an sinh xã hội, y tế, giáo dục, hạ tầng và hàng loạt chương trình hỗ trợ khác. Khi nguồn thu không đủ, chính phủ phải phát hành trái phiếu kho bạc để vay tiền từ thị trường.

Trong nhiều thập kỷ, trái phiếu Mỹ được xem là tài sản an toàn nhất thế giới. Các quốc gia, ngân hàng trung ương và các quỹ đầu tư lớn vẫn mua mạnh trái phiếu Mỹ vì tin rằng Washington sẽ luôn có khả năng trả nợ. Chính niềm tin này giúp Mỹ có lợi thế đặc biệt mà rất ít quốc gia có được: vay nợ bằng chính đồng tiền mà họ kiểm soát.

Đồng USD hiện vẫn là đồng tiền dự trữ toàn cầu. Phần lớn giao dịch thương mại quốc tế, đặc biệt là dầu mỏ, đều sử dụng USD. Điều đó giúp Mỹ có khả năng vay với chi phí thấp trong suốt nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, khi lạm phát bùng phát sau đại dịch, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) buộc phải nâng lãi suất mạnh để kiểm soát giá cả. Điều này khiến chi phí vay nợ của chính phủ Mỹ tăng theo và tạo ra áp lực rất lớn lên ngân sách liên bang.

Nhiều chuyên gia cảnh báo Mỹ đang rơi vào “vòng xoáy nợ công”, tức phải vay thêm tiền để trả lãi cho các khoản nợ cũ. Nếu lãi suất tiếp tục duy trì ở mức cao, gánh nặng tài khóa sẽ ngày càng nghiêm trọng hơn.

Một vấn đề khác cũng đang được quan tâm là xu hướng “phi đô la hóa” trên thế giới. Trong vài năm gần đây, Nga, Trung Quốc và nhiều quốc gia thuộc nhóm BRICS liên tục thúc đẩy việc giảm phụ thuộc vào đồng USD trong giao dịch quốc tế. Một số ngân hàng trung ương tăng mạnh dự trữ vàng thay vì nắm giữ USD hoặc trái phiếu Mỹ. Dù hiện nay chưa có đồng tiền nào đủ sức thay thế hoàn toàn USD, nhưng xu hướng này vẫn khiến Washington lo ngại.

Nếu trong tương lai nhu cầu mua trái phiếu Mỹ suy giảm đáng kể, chính phủ Mỹ có thể phải trả lãi suất cao hơn để thu hút nhà đầu tư. Khi đó, áp lực nợ công sẽ tiếp tục gia tăng.

Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng khả năng Mỹ vỡ nợ hoàn toàn là rất thấp. Mỹ vẫn sở hữu nền kinh tế lớn nhất thế giới, hệ thống tài chính mạnh nhất, đồng tiền dự trữ toàn cầu cùng sức mạnh quân sự và công nghệ hàng đầu. Những yếu tố này giúp Washington có khả năng chịu đựng mức nợ mà nhiều quốc gia khác không thể duy trì.

Tuy nhiên, lịch sử cũng cho thấy không có cường quốc nào miễn nhiễm với áp lực nợ quá lớn. Khi chi phí vay ngày càng tăng và tốc độ tăng trưởng kinh tế chậm lại, vị thế tài chính của Mỹ có thể chịu nhiều thách thức trong tương lai.

Hiện tại, cả thế giới vẫn đang theo dõi sát từng quyết định của Fed, từng cuộc tranh cãi về trần nợ công tại Quốc hội Mỹ và từng biến động của thị trường trái phiếu. Bởi khi nền kinh tế lớn nhất thế giới gánh trên vai khoản nợ lớn nhất lịch sử, đó không còn là câu chuyện riêng của nước Mỹ mà đã trở thành vấn đề của toàn bộ hệ thống tài chính toàn cầu.